پنج قانون ایمنی و اینکه چه کسی چه اجازهای دارد
🌐 این صفحه ترجمهٴ ماشینی است. نسخهٴ آلمانی مرجع است.
چرا برق اینقدر خطرناک است
Section titled “چرا برق اینقدر خطرناک است”برق را نمیشود دید، نشنید و بو نکرد. از حدود 10 mA به بعد، ماهیچهها منقبض میشوند – دست دیگر نمیتواند هادی را رها کند. از حدود 30 mA خطر Herzkammerflimmern (فیبریلاسیون بطنی) وجود دارد، گاهی فقط چند صد میلیثانیه بعد. برای مقایسه: یک لامپ LED مقدار 35 mA جریان میکشد. مقاومت بدن با پوست خشک حدود 1 000 Ω است – با 230 V یعنی بیش از 200 mA از بدن عبور میکند. به همین دلیل، ترتیب این پنج قانون یک تشریفات نیست، بلکه استراتژی بقا است.
اینها را Lichtbogen (قوس الکتریکی) هم اضافه کن: در یک Kurzschluss (اتصال کوتاه) با ابزار روی یک Sammelschiene (شینه/باسبار)، دما به چند هزار درجه میرسد – سوختگیهای شدید، حتی بدون آنکه جریانی از بدن عبور کند.
پنج قانون ایمنی – قدم به قدم
Section titled “پنج قانون ایمنی – قدم به قدم”این قوانین از DIN VDE 0105-100 میآیند و قبل از هر کاری روی یک elektrische Anlage (تأسیسات برقی)، در spannungsfreier Zustand (حالت بیبرق) اعتبار دارند. ترتیب را رعایت کن – هنگام ایجاد حالت بیبرق از 1 تا 5، هنگام وصل مجدد برعکس، از 5 تا 1.
1. Freischalten (قطع کامل برق)
Section titled “1. Freischalten (قطع کامل برق)”تأسیسات یا بخشی از آن را allpolig (همهقطب) خاموش کن: LS-Schalter (کلید مینیاتوری) خاموش، RCD (کلید محافظ جان) خاموش، Hauptschalter (کلید اصلی) خاموش، در صورت نیاز SLS (کلید محافظ جان پریز) خاموش، و Sicherung (فیوز) را بکش. «Allpolig» یعنی: هر جا پیشبینی شده، N (Neutralleiter، هادی خنثی) هم باید قطع شود. فقط زدن کلید چراغ، Freischalten نیست.
2. Gegen Wiedereinschalten sichern (مقابله با وصل مجدد برق)
Section titled “2. Gegen Wiedereinschalten sichern (مقابله با وصل مجدد برق)”هیچکس دیگر نباید بهاشتباه برق را دوباره وصل کند. ابزارها: Sperrelement (قطعه قفلکننده) روی LS-Schalter، Vorhängeschloss (قفل آویز) روی Hauptschalter، Sicherung کشیدهشده را با خودت ببر، و Verbotsschild (تابلوی ممنوعیت) «Nicht schalten – es wird gearbeitet» («کلید نزنید – کار در جریان است»). یک برگه کاغذ، حفاظت نیست. در ساختمانهای غریبه: کسانی را که دسترسی دیگری دارند مطلع کن.
3. Spannungsfreiheit feststellen (احراز بیبرقی)
Section titled “3. Spannungsfreiheit feststellen (احراز بیبرقی)”با یک zweipoliger Spannungsprüfer (ولتاژسنج دوقطبه) (طبق DIN EN 61243-3) روی همه هادیها تست بگیر: L1، L2، L3 نسبت به N، نسبت به PE (Schutzleiter، هادی حفاظتی) و نسبت به همدیگر. قبل و بعد از آن، ولتاژسنج را روی یک ولتاژ معلوم تست کن – ولتاژسنج خراب، حتی روی تأسیسات برقدار هم چیزی نشان نمیدهد. Phasenprüfer-Schraubendreher (پیچگوشتی فازیاب، بهاصطلاح «Lügenstift» یعنی قلم دروغگو) برای این کار مجاز نیستند.
4. Erden und Kurzschließen (زمین کردن و اتصال کوتاه کردن)
Section titled “4. Erden und Kurzschließen (زمین کردن و اتصال کوتاه کردن)”همه هادیها را به زمین و به همدیگر وصل کن. اگر تأسیسات با این حال برقدار شود – بهخاطر Rückspeisung (بازگشت برق)، کلیدزنی اشتباه یا Photovoltaik (سیستم خورشیدی) – فوراً وسیله حفاظتی (Schutzeinrichtung) عمل میکند. در Niederspannung (ولتاژ پایین، تا 1 000 V) این قانون فقط وقتی لازم است که بازگشت برق ممکن باشد (PV-Anlage (تجهیزات فتوولتائیک)، برق اضطراری، خط هوایی) – در Wohnungsinstallation (تاسیسات برقی واحد مسکونی) معمولاً نه. در Hochspannung (ولتاژ بالا) همیشه الزامی است.
5. Benachbarte, unter Spannung stehende Teile abdecken oder abschranken (پوشاندن یا حصارکشی قطعات مجاورِ برقدار)
Section titled “5. Benachbarte, unter Spannung stehende Teile abdecken oder abschranken (پوشاندن یا حصارکشی قطعات مجاورِ برقدار)”چیزی که نتوانستی آن را Freischalten کنی – مثلاً Zuleitung (خط تغذیه) قبل از Hauptschalter یا Sammelschiene داخل Zählerschrank (تابلوی کنتور) – با isolierende Abdeckungen (پوششهای عایق) (پارچهها، قطعات شکلدار، صفحات محافظ) پوشانده میشود یا با Abschrankung (حصارکشی) از دسترس خارج میشود.
فقط وقتی هر پنج قدم انجام شد، کار شروع میشود. هر وقت محل را ترک کردی و برگشتی: قدم 3 را دوباره انجام بده.
کار زیر ولتاژ (Arbeiten unter Spannung)
Section titled “کار زیر ولتاژ (Arbeiten unter Spannung)”اصل کلی: زیر ولتاژ کار نمیشود. استثناها (طبق DIN VDE 0105-100) به آموزش ویژه برای کار زیر ولتاژ (AuS)، ابزارهای مخصوص، تجهیزات حفاظتی و یک دستور کتبی نیاز دارند. برای Azubi (کارآموز)ها فقط یک کلمه معنا دارد: هرگز. حتی «تعویض سریع» یک Steckdose (پریز) زیر ولتاژ ممنوع است و در Ausbildung (دوره کارآموزی) بهعنوان یک خطای جدی ارزیابی میشود.
کار زیر ولتاژ فقط برای Messen und Prüfen (اندازهگیری و تست) با دستگاههای مناسب برای این کار – یعنی Messkategorie CAT III برای Verteiler (تابلوی توزیع) و CAT IV برای Hausanschluss (اتصال اصلی ساختمان) – و برای Bedienen (کارکردن با کلیدها و دستگاهها) مجاز است.
چه کسی اجازه چه کاری دارد؟ Elektrofachkraft، EuP، Laie
Section titled “چه کسی اجازه چه کاری دارد؟ Elektrofachkraft، EuP، Laie”DGUV Vorschrift 3 و DIN VDE 0105-100 سه گروه از افراد را از هم تفکیک میکنند:
| فرد | تعریف | اجازه دارد |
|---|---|---|
| Elektrofachkraft (EFK) (متخصص برق) | آموزش تمامشده در یک شغل برقی (یا معادل آن) بهعلاوه تجربه و شناخت استانداردها | کار مستقل روی تأسیسات برقی، نصب، تست و تحویل تأسیسات |
| Elektrotechnisch unterwiesene Person (EuP) (فرد آموزشدیده فنی برق) | توسط یک EFK برای وظایف مشخص و تکرارشونده آموزش دیده | فقط همان وظایف، زیر راهبری و نظارت EFK |
| Elektrotechnischer Laie (فرد غیرمتخصص) | همه افراد دیگر | کار با دستگاهها، وصل مجدد Sicherung، فشردن دکمه تست RCD – نه وصل سیمکشی، تعویض Steckdose، باز کردن Verteiler |
Azubi یک Elektrofachkraft نیست – این فقط از روزی است که Gesellenbrief (مدرک رسمی پایان دوره کارآموزی) بگیری. در طول Ausbildung، تو زیر نظارت یک EFK کار میکنی که مسئولیت را بر عهده دارد. این بدبینی نیست، این قانون است.
Die verantwortliche Elektrofachkraft (vEFK) (متخصص برقِ مسئول)
Section titled “Die verantwortliche Elektrofachkraft (vEFK) (متخصص برقِ مسئول)”در شرکتها یک verantwortliche Elektrofachkraft مسئولیت فنی و نظارتی را بر دوش میکشد: او تعیین میکند چه کسی اجازه چه کاری را دارد، تستها و Unterweisungen (آموزشهای توجیهی) را سازماندهی میکند. در Handwerksbetrieb (شرکت صنعتگری) این فرد معمولاً Meister (استاد کار) است.
§ 13 NAV – مرز با Netzbetreiber (بهرهبردار شبکه)
Section titled “§ 13 NAV – مرز با Netzbetreiber (بهرهبردار شبکه)”Niederspannungsanschlussverordnung (مقررات اتصال ولتاژ پایین) (NAV) رابطه بین Netzbetreiber و Anschlussnehmer (مشترک) را تنظیم میکند. § 13 میگوید: کارهای روی تأسیسات برقی پشت Hausanschluss (اتصال اصلی ساختمان) فقط توسط شرکتی انجام میشود که در Installateurverzeichnis (فهرست رسمی نصابان) یک Netzbetreiber ثبت شده باشد. این موارد را در بر میگیرد:
- Hausanschlusskasten (HAK) (جعبه اتصال اصلی) و خط اصلی
- Zählerplatz (محل کنتور): ساخت Zählerschrank، نصب SLS، سیمکشی Zählerfeld (فیلد کنتور)
- Inbetriebsetzung (راهاندازی) تأسیسات جدید و ثبتنام نزد Netzbetreiber
- ثبتنام PV-Anlagen (سیستمهای فتوولتائیک)، Wallboxen (شارژر خودروهای برقی)، Wärmepumpen (پمپهای حرارتی)
خودِ Zähler (کنتور) را Netzbetreiber یا Messstellenbetreiber (بهرهبردار کنتور) نصب و پلمب میکند. شکستن پلمب ممنوع است – حتی برای شرکت برقکاری، مگر اینکه از قبل هماهنگ شده باشد.
در Installateurverzeichnis فقط شرکتی جا میشود که یک verantwortliche Elektrofachkraft با صلاحیت Meister (یا معادل آن) داشته باشد – دلیل واقعی اینکه چرا Meister در حرفه برق اینقدر طرف تقاضاست.
تجهیزات حفاظت فردی و ابزار
Section titled “تجهیزات حفاظت فردی و ابزار”- Isoliertes Werkzeug (ابزار عایق) (VDE-Werkzeug، تستشده برای 1 000 V، با نماد دو مثلث).
- Zweipoliger Spannungsprüfer، که بهطور منظم تست میشود.
- Schutzbrille (عینک محافظ) هنگام کار روی Verteiler و Sammelschiene (خطر Lichtbogen).
- Sicherheitsschuhe (کفش ایمنی) در کارگاه ساختمانی؛ در صورت نیاز کلاه ایمنی.
- حلقه، ساعت و زنجیر نپوش – فلز روی بدن ممنوع.
خودت را تست کن
Section titled “خودت را تست کن”🧠 خودت را بسنج
منابع
- BG ETEM – Die 5 Sicherheitsregeln
- DIN VDE 0105-100 (VDE 0105-100):2015-10 – Betrieb von elektrischen Anlagen, Allgemeine Festlegungen
- DGUV Vorschrift 3 – Elektrische Anlagen und Betriebsmittel
- § 13 NAV – Elektrische Anlage (Arbeiten nur durch eingetragenen Installateurbetrieb)
- DIN VDE 0100-410:2018-10 – Schutz gegen elektrischen Schlag