Schutzorgane – LS, RCD, SLS ve Aşırı Gerilim Koruması

🌐 Bu sayfa makine çevirisidir. Almanca sürüm bağlayıcıdır.

İki Tür Koruma

Schutzorgane (koruma elemanları) ya da tesisi (kabloyu, cihazları) ya da insanı korur – bazıları ikisini birden.

Tehlike	Koruma	Eleman
Überlast (aşırı yük) – çok fazla tüketici, kablo ısınır	Uzun süre yüksek akımda kapatma	LS-şalter, Schmelzsicherung
Kurzschluss (kısa devre) – L, N veya PE’ye dokunur, devasa akım	Milisaniyeler içinde kapatma	LS-şalter, Schmelzsicherung, SLS
Fehlerstrom (hatasız akım) / elektrik çarpması – Akım gövde veya insan üzerinden toprağa akar	Giden ve gelen akım arasındaki küçük farkta kapatma	RCD (FI-Schutzschalter)
Überspannung (aşırı gerilim) – yıldırım, şebekedeki anahtarlama işlemleri	Gerilim tepe noktasını toprağa boşaltma	SPD (Überspannungsschutzgerät)

Leitungsschutzschalter (LS-şalter)

LS-Schalter (halk arasında „Sicherungsautomat”) kabloyu aşırı yük ve kısa devreye karşı korur. İki tetikleyicisi vardır:

Termik tetikleyici (bimetal): aşırı yüke tepki verir – yavaştır, akımın anma değerinin ne kadar üzerinde olduğuna bağlıdır. Anma akımının 1,45 katı, bir saat içinde devreyi açmalıdır.
Manyetik tetikleyici: kısa devreye tepki verir – akım, anma akımının katına ulaştığında anında.

Örneğin B16 gibi bir etiketleme şunu anlatır:

Parça	Anlamı
B	Auslösecharakteristik (tetikleme karakteristiği): anma akımının 3–5 katında manyetik tetikleme. Konutlar için standart.
C	Anma akımının 5–10 katında tetikleme – motorlar, yüksek kalkınma akımı çeken cihazlar için.
D	10–20 kat – transformatörler, kaynak cihazları.
16	Anma akımı 16 A

Dairedeki eşleştirme: aydınlatma için B10 (1,5 mm²), Steckdose (priz) için B16 (2,5 mm² veya kısa kabloda 1,5 mm²), ocak için B16 3 kutuplu (400 V, 5×2,5 mm²), şofben/su ısıtıcısı için güce ve kesite göre B16 veya B20.

Anma akımı, kablo kesitine ve döşeme şekline uymalıdır – kablo, LS’nin geçirdiği akımı sürekli taşıyabilmelidir. Bu bir hesaptır, parmak kuralı değil.

Schmelzsicherung

Schmelzsicherung (eritme sigortası; dağıtım panosunda Neozed D01/D02, Hausanschlusskasten’de NH-Sicherung), LS-şalterin daha yaşlı abisidir: Aşırı akımda bir tel erir. Ucuz, sağlamdır ve büyük kısa devre akımlarını kesebilir, ama değiştirilmesi gerekir. Hausanschlusskasten’de ve Vorsicherung (ön sigorta) olarak hâlâ standarttır; daire dağıtım panolarında yerini LS almıştır.

RCD – Fehlerstrom-Schutzschalter (FI)

RCD (Residual Current Device, Almancası FI-Schutzschalter) insanı korur. Außenleiter (faz iletkenleri) üzerinden giden akımı, N (Neutralleiter, nötr iletken) üzerinden geri gelen akımla karşılaştırır. Normalde toplam sıfırdır. Akım başka bir yoldan geri akarsa – PE (Schutzleiter, topraklama iletkeni) üzerinden, arızalı bir cihaz üzerinden, bir insan üzerinden – bir fark (Differenz) oluşur. Bemessungsdifferenzstrom IΔn değerinden itibaren RCD devreyi açar.

Veri	Anlamı
IΔn = 30 mA	Kişi koruması. 32 A’ya kadar prizler ve konutlarda aydınlatma için zorunlu (DIN VDE 0100-410). En geç 300 ms içinde tetikleme, pratikte 20–40 ms.
IΔn = 300 mA	Yangın koruması, kişi koruması değil. Tarımda, bütün tesisler için.
Tip AC	yalnızca sinüs biçimli alternatif hatasız akımları algılar – Almanya’da izinli değil
Tip A	ayrıca darbeli doğru hatasız akımları – konutlar için standart
Tip F	ayrıca karışık frekanslar – çamaşır makineleri, frekans invertörlü ısı pompaları
Tip B	ayrıca düz doğru hatasız akımları – Wallbox (Wallbox’ta DC koruması yoksa), transformatörsüz PV invertörleri
4 kutuplu 40 A	L1, L2, L3, N’yi açar; anma akımı (40 A) yük kapasitesidir – RCD aşırı yüke karşı korumaz, ona bir Vorsicherung gerekir

Prüftaste T (test düğmesi) yapay bir hatasız akım üretir. Ayda bir basılmalıdır (her cihazın üzerinde yazar) – müşterinin kendisinin yapmasına izin verilen tek test.

RCBO (FI/LS kombinasyonu), tek bir Stromkreis (elektrik devresi) için RCD ve LS’yi tek cihazda birleştirir. Daha pahalıdır, ama bir arıza durumunda yalnızca bir devre düşer.

SLS – selektif Hauptleitungsschutzschalter

SLS-Schalter, Zählerschrank’ta (sayaç dolabı) sayaçtan önce oturur (VDE-AR-N 4100). Bütün müşteri tesisinin Vorsicherung’ıdır ve E-karakteristiğine sahiptir: Arkasındaki LS-şalterlere karşı selektiftir. Dairede bir kısa devre olduğunda B16 tetiklenir, SLS değil – yoksa bütün ev karanlıkta kalırdı. Bir müstakil ev için tipik olarak 3×35 A veya 3×50 A, ısı pompası ve Wallbox ile 3×63 A.

SLS, Zählerschrank donanımına aittir ve sayaçtan önce oturmasına rağmen elektro firması tarafından çalıştırılabilir – Unterverteilung (alt dağıtım panosu) üzerinde çalışmak için Freischaltpunkt (enerjisizleştirme noktası) odur.

SPD – Überspannungsschutz

Überspannungsschutzgeräte (SPD, Surge Protective Device), gerilim tepe noktaları cihazları tahrip etmeden önce onları toprağa boşaltır. Üç tip, üç yer:

Tip	Yer	Karşı
Tip 1 (Blitzstromableiter)	Hausanschluss / Zählerschrank	doğrudan yıldırım düşmesi (yalnızca Blitzschutzanlage ile)
Tip 2 (Überspannungsableiter)	Zählerschrank veya Unterverteilung	şebekeden gelen aşırı gerilimler, uzak etkiler
Tip 3 (Geräteschutz)	priz, cihaz	hassas elektronik için kalan gerilim (Restspannung)

DIN VDE 0100-443 ve -534 (2016) bu yana aşırı gerilim koruması yeni konut binalarında zorunludur. Tip 2 boşaltıcı, Unterverteilung’da Hauptschalter (ana şalter) hemen arkasında, L, N ve PE’ye mümkün olduğunca kısa kablolarla (toplamda 0,5 m’nin altında) oturur.

Dağıtım panosunda iş birliği

Beslemeden itibaren sıralama: SLS (sayaçtan önce) → Hauptschalter → SPD → RCD → LS → Stromkreis. Her elemanın kendi görevi vardır; hiçbiri diğerinin yerine geçmez. LS’siz bir RCD kabloyu yakar, RCD’siz bir LS bir insan üzerinden 20 mA akımın rahatsız edilmeden akmasına izin verir. Bunun somut olarak nasıl kablolandığını Unterverteilung kurma kılavuzu gösteriyor.

Kendini test et

🧠 Kendini test et

1. Bir LS-şalter öncelikle neyi korur?

2. B16 içindeki „B" ne anlama gelir?

3. Konutlar için hangi RCD tipi en azından zorunludur?

4. SLS-şalter nerede oturur?

5. RCD aşırı yüke karşı koruma sağlar mı?